Buikpijn, een opgeblazen gevoel, een darm die zijn eigen gang gaat. Prikkelbaredarmsyndroom (PDS) komt voor bij 5 tot 10% van de bevolking en heeft veel invloed op de kwaliteit van leven. Medicatie richt zich meestal op één mechanisme en geeft vaak onvoldoende verlichting. Hypnotherapie bij PDS richt zich op meerdere niveaus tegelijk. Nieuw Nederlands onderzoek laat zien hoe goed hypnotherapie bij PDS werkt, en wat het verschil maakt.
Het onderzoek verscheen in het internationale vaktijdschrift Gut en werd geleid vanuit het Maastricht UMC+. Wij hebben het volledige rapport gelezen en zetten de belangrijkste inzichten op een rij. Voor iedereen met PDS, voor hypnotherapeuten en voor zorgprofessionals.
Wat is hypnotherapie bij PDS?
PDS is een stoornis in de wisselwerking tussen darmen en brein. Bij darmgerichte hypnotherapie komt iemand in een gefocuste, ontvankelijke staat. In die staat worden gerichte suggesties ingezet om de gevoeligheid van de darm te normaliseren en te veranderen hoe het brein darmsignalen verwerkt.
Internationale richtlijnen bevelen deze brein-darmtherapieën aan als onderdeel van de zorg bij PDS. Samen met cognitieve gedragstherapie heeft darmgerichte hypnotherapie de sterkste wetenschappelijke onderbouwing. Op de lange termijn geldt het volgens de onderzoekers zelfs als de meest effectieve vorm.
Onderzoek naar hypnotherapie bij PDS: drie vormen naast elkaar
Aan het onderzoek deden 230 mensen met PDS mee, van 16 tot 75 jaar. Ze werden geworven via zeven Nederlandse ziekenhuizen, advertenties en de patiëntenvereniging. Bijna de helft (47%) werd behandeld in de eerstelijn, bij de huisarts. Door loting kwamen de deelnemers in een van drie groepen:
- Hypnotherapie bij een therapeut, volgens een vast protocol.
- Dezelfde hypnoseteksten als audio in een smartphone-app, zelfstandig te volgen.
- Online psycho-educatie: uitleg over PDS, als vergelijkingsgroep.
De hoofdvraag was of de app even goed zou werken als een therapeut.
De resultaten van hypnotherapie bij PDS
De onderzoekers keken vooral naar buikpijn. Een deelnemer telde als ‘responder’ bij minstens 30% minder buikpijn, in minstens twee van de vier weken direct na de behandeling.
- Minder buikpijn: 48% in de therapeutgroep, 33% in de app-groep en 22% in de groep met psycho-educatie.
- Duidelijk minder PDS-klachten in totaal: 61%, 53% en 28% aan het einde van de behandeling. Dat betekent een daling van minstens 50 punten op de PDS-klachtenschaal (IBS-SSS).
- Een half jaar na de behandeling: 40%, 33% en 14%. In de app-groep bleef het resultaat gelijk. In de therapeutgroep daalde het iets en bleef het het hoogst. Van de deelnemers die direct na de behandeling bij een therapeut minder buikpijn hadden, had 70% dat een half jaar later nog steeds.
- Kwaliteit van leven verbeterde in beide hypnosegroepen duidelijk meer dan in de groep met psycho-educatie.
Na een half jaar deden beide hypnosegroepen het duidelijk beter dan de groep die alleen uitleg kreeg. Direct na de behandeling was dat verschil alleen bij de therapeutgroep statistisch duidelijk. Dat de app even goed werkt als een therapeut, kon het onderzoek niet aantonen. Persoonlijke hypnotherapie bij PDS gaf het beste resultaat.
Wat deelnemers zelf merkten
Deelnemers hielden tijdens de behandeling dagelijks hun ervaringen bij. Daarbij noteerden ze ook positieve veranderingen: beter slapen, meer ontspanning, minder stress en minder buikpijn.
Dat herkennen wij uit de praktijk. Hypnotherapie bij PDS richt zich op de darm, en tegelijk merken mensen vaak dat ze rustiger worden, beter slapen en meer ruimte ervaren. Brein en darm werken samen, dus verandering in het een raakt ook het ander.
Waarom de therapeut het verschil maakt
De hypnoseteksten in de app waren gelijk aan die van de therapeut. Toch scoorde de therapeutgroep beter. De onderzoekers geven daar een aantal verklaringen voor.
De relatie. Persoonlijk contact en een goede therapeutische relatie zorgen dat mensen zich gesteund voelen en gemotiveerd blijven.
Trouw oefenen. Deelnemers gaven zelf aan hoe trouw ze de thuisoefeningen deden: 73% in de therapeutgroep, 63% in de app-groep. Kijk je alleen naar de deelnemers die de behandeling volgens plan volgden, dan liggen de resultaten dichter bij elkaar: 52% minder buikpijn bij de therapeut en 49% met de app. Begeleiding helpt mensen dus om vol te houden.
Maatwerk. De therapeuten in het onderzoek werkten met een vast protocol. Persoonlijke (post)hypnotische suggesties werden zo veel mogelijk weggelaten, zodat de therapie vergelijkbaar bleef met de app. Volgens de onderzoekers kan het effect in de praktijk daardoor nog groter zijn, juist omdat een therapeut afstemt op de persoon.
Voorkeur. Van de deelnemers had 74% het liefst een therapeut, 21% koos liever de app. Opvallend: die voorkeur had geen invloed op het resultaat. Wie de hypnotherapie kreeg, had er baat bij, ook als het niet de eigen voorkeursvorm was.
Wat betekent dit voor jou?
Als je PDS hebt
Hypnotherapie bij PDS is een goed onderzochte behandeling, die wordt aanbevolen in internationale richtlijnen. Bespreek het met je huisarts en kies een hypnotherapeut met kennis van darmklachten. Een erkende hypnotherapeut bij jou in de buurt vind je in het Erkende Hypnotherapeuten Register. Is er geen therapeut in de buurt, of is de drempel nu te hoog? Dan is een app volgens de onderzoekers een waardevolle optie. Vooral als je graag zelfstandig werkt en handig bent met digitale hulpmiddelen.
Als je hypnotherapeut bent
Dit onderzoek naar hypnotherapie bij PDS onderstreept wat je in de praktijk ziet: jij maakt het verschil. Een script kan iedereen afspelen. Afstemmen op wat de cliënt laat zien, persoonlijke suggesties formuleren en iemand begeleiden bij het thuis oefenen, dat is vakwerk. De onderzoekers noemen een hybride vorm als veelbelovende richting: eerst een of twee sessies persoonlijk, daarna digitaal verder. Ze noemen ook afstemming op de zintuiglijke voorkeur van de cliënt: visueel, auditief of kinesthetisch. Geef opnames mee, houd contact en screen zorgvuldig bij de intake.
Als je zorgprofessional bent
Volgens de auteurs ligt het resultaat van de app op het niveau van medicatie bij PDS, en scoort hypnotherapie bij een therapeut duidelijk hoger. Doorverwijzen voor hypnotherapie bij PDS naar een gespecialiseerde hypnotherapeut is daarmee een goed onderbouwde optie. Een app kan helpen als er geen therapeut in de buurt is of als de kosten een drempel zijn. Heeft iemand daarnaast veel angst- of somberheidsklachten, dan past volgens de onderzoekers een persoonlijke behandeling beter dan zelfhulp of een vast script. Bijna de helft van de deelnemers kwam uit de eerstelijn. Dit onderzoek is dus ook voor huisartsen direct relevant. En wat in hypnotherapie werkt, werkt ook in je eigen consult: taal en contact beïnvloeden hoe iemand klachten ervaart.
Als je overweegt hypnotherapeut te worden
De onderzoekers noemen een duidelijke belemmering: gecertificeerde hypnotherapeuten zijn beperkt beschikbaar. Tegelijk wil driekwart van de mensen met PDS het liefst bij een therapeut terecht. Er is dus ruimte voor goed opgeleide hypnotherapeuten die hypnotherapie bij PDS kunnen bieden, met kennis van lichamelijke klachten. Wil je ontdekken of dit vak bij je past? Begin met de instapcursus Hypnose leren. Wil je meteen professioneel aan de slag? Dan is de OMNI hypnose en hypnotherapie opleiding de volgende stap.
Tot slot
Onderzoek laat zien dat hypnotherapie bij PDS klachten kan verminderen, en een half jaar later was het effect nog duidelijk zichtbaar. Een app maakt hypnotherapie voor meer mensen bereikbaar. In dit onderzoek waren de resultaten het best bij een therapeut. Ook in de praktijk zien wij hoe belangrijk het is dat een goed opgeleide therapeut afstemt op de persoon. Wil je je hierin verdiepen? Bekijk de opleidingen van HypnoseMentor.
Deze blog is informatief en vervangt geen medisch advies. Laat buikklachten altijd eerst beoordelen door je huisarts.
Bron
Snijkers JTW, Bosman MHMA, Winkens B, e.a. In-person therapist-delivered hypnotherapy versus smartphone-based self-guided hypnotherapy in IBS: a multicentre three-armed randomised controlled trial. Gut 2026. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2026-338385
Auteur
Ina Oostrom, drs. is directeur van HypnoseMentor, OMNI Designated Certified Instructor (DCI) en internationaal spreker. Zij werd opgeleid door Gerald Kein en ontving in 2015 de Gerald Kein Award for Excellence in Hypnotism. In 2019 werd zij opgenomen in de Council Order of Braid van de National Guild of Hypnotists. Auteur van Hypnosis, The Key to Self-Empowerment en co-auteur van Operatie met Hypnose en Klinische Hypnotherapie.