Geur en het brein hebben een bijzondere band. Je loopt een ruimte binnen en ineens ben je jaren terug: een vleug van iets vertrouwds, en nog voordat je het kunt benoemen, voel je het al. Geur doet iets wat geen enkel ander zintuig zo snel voor elkaar krijgt: het raakt je gevoel voordat je verstand meedoet.
Maar waarom werkt geur zo? En belangrijker nog: wat kunnen we daar in ons werk met cliënten mee? Om dat te begrijpen, kijken we naar de bijzondere relatie tussen geur en het brein, en volgen we de reis die een geur aflegt.
Waarom geur anders is dan je andere zintuigen
Alles wat je ziet, hoort of voelt, maakt eerst een tussenstop. De meeste zintuiglijke informatie loopt via de thalamus, een soort schakelstation, voordat de hersenschors haar bewust verwerkt. Pas daarna weet je: dit is een stoel, dat is een stem, dit voelt warm aan.
Geur is daarop de grote uitzondering. Geursignalen omzeilen die verplichte eerste tussenstop grotendeels en bereiken de gebieden voor emotie en geheugen langs een kortere route. Daardoor landt een geur vaak eerder als gevoel dan als gedachte. Je rúikt niet alleen iets, je bént er meteen iets bij.
De reis van een geur door je brein
Om te snappen waarom dat zo is, helpt het om de route stap voor stap te volgen.
Van neus naar reukepitheel
Geur begint als moleculen in de lucht. Bij het inademen stijgen die op naar het dak van je neusholte, waar een dun laagje slijmvlies zit: het reukepitheel. Hier zitten miljoenen reukzintuigcellen die de geurmoleculen opvangen. Dit is de plek waar de buitenwereld letterlijk contact maakt met je zenuwstelsel.
Door het zeefbeen naar de reukbulb
Vanuit het reukepitheel lopen fijne zenuwvezels omhoog door het zeefbeen, een dun botplaatje vol kleine openingen. Aan de andere kant komen die vezels samen in de reukbulb, de eerste verwerkingsstation van geur in de hersenen. Deze route is opvallend kort: er zit maar een handvol schakels tussen de buitenlucht en je brein.
Van reukbulb naar reukschors, amygdala en hippocampus
Vanaf de reukbulb loopt de route naar de primaire reukschors, en van daaruit naar twee gebieden die er in ons vak echt toe doen: de amygdala, betrokken bij emotie, en de hippocampus, betrokken bij geheugen. Precies daarom voelt een geur zo direct en roept hij zo moeiteloos herinneringen op.
Waarom geur het kritisch denken omzeilt
Hier wordt het interessant. Doordat geur die eerste tussenstop grotendeels overslaat, bereikt hij je emotie- en geheugengebieden nog voordat het talige, analytische deel van je brein er goed en wel bij is. Je voelt de geur, voordat je erover kunt nadenken.
Dat verklaart waarom een geur zo weinig weerstand oproept. Woorden nodigen uit tot analyse: klopt dit, ben ik het ermee eens, wat vind ik ervan? Een geur slaat die stap over en spreekt direct tot het gevoel. Voor cliënten die vastlopen in hun hoofd, die alles eerst willen begrijpen voordat ze iets durven voelen, is dat een waardevol gegeven. Het gaat over een bijzondere ingang. Naast onze verbale technieken hebben we met geur een route die sneller bij gevoel en herinnering uitkomt.
Geur, emotie en herinnering
Dat geur en herinnering samenhangen, is niet alleen ervaring, het is ook onderzocht. Herinneringen die door een geur worden opgeroepen, worden als emotioneler ervaren dan herinneringen die we via woorden of beelden ophalen, en gaan gepaard met sterkere activiteit in de amygdala en de hippocampus.
Er is nog een reden waarom dit ertoe doet. Positieve herinneringen die met een geur verbonden zijn, kunnen een negatieve stemming en fysiologische stressmarkers verlagen. Een vertrouwde, prettige geur kan dus helpen om rust en veiligheid sneller voelbaar te maken, precies de toestand waarin verandering makkelijker landt.
Het Proust-effect: waarom geurherinneringen zo levendig zijn
Misschien herken je het: één specifieke geur brengt in een flits een heel tafereel van vroeger terug, compleet met de sfeer en het gevoel van toen. Dit verschijnsel is zo bekend dat het is vernoemd naar de schrijver Marcel Proust, die beschreef hoe de geur en smaak van een in thee gedoopt koekje een stroom aan jeugdherinneringen losmaakte.
Herinneringen die door geur worden opgeroepen, hebben vaak een paar opvallende kenmerken. Ze voelen levendiger, ze gaan verder terug in de tijd, en ze brengen sterker het oorspronkelijke gevoel mee dan herinneringen die we via een woord of een foto ophalen. Dat sluit naadloos aan bij de korte route die we eerder beschreven: geur komt binnen op de plek waar emotie en geheugen samenkomen, nog voordat de ratio zich ermee bemoeit. Voor ons werk is dat waardevol, want juist die combinatie van gevoel en herinnering is vaak waar verandering begint.
Wat dit betekent voor jouw praktijk
Wat kun je hier concreet mee? Een paar richtingen:
- Rust sneller oproepen. Een prettige, vertrouwde geur kan het zenuwstelsel helpen schakelen naar rust, als natuurlijke opstap naar je sessie.
- Een anker meegeven. Wat je in de sessie aan rust of kracht opbouwt, kun je koppelen aan een geur. Cliënten kunnen dat anker thuis opnieuw oproepen.
- Bereiken wie in het hoofd blijft zitten. Juist bij cliënten die blijven analyseren, biedt geur een ingang die het denken niet eerst hoeft te overtuigen.
Belangrijk blijft de toon: geen grote beloften, wel een onderbouwde, aanvullende techniek die je bewust en zorgvuldig inzet.
Van weten naar toepassen
Geur begrijpen is één ding. Het onderbouwd en verantwoord inzetten in je sessies is een vak apart. Welke geuren passen bij welke fase van een sessie, hoe bouw je een geuranker op, en hoe blijf je weg bij holle claims? Dat is precies waar een goede opleiding het verschil maakt.
Ben je hypnotherapeut en wil je leren hoe je geur op een onderbouwde manier inzet in je sessies? In september start onze specialisatie Geurpsychologie in hypnose. Je kunt je nu aanmelden voor deze opleiding via deze link.
Bronnen
- Courtiol & Wilson (2015), Frontiers in Neural Circuits 9:49
- Herz, Eliassen, Beland & Souza (2004), Neuropsychologia 42(3):371-378
- Herz & Schooler (2002), American Journal of Psychology 115(1):21-32
- Herz (2016), Brain Sciences 6(3):22
Auteur
Ina Oostrom, drs. is directeur van HypnoseMentor, OMNI Designated Certified Instructor (DCI) en internationaal spreker. Zij werd opgeleid door Gerald Kein en ontving in 2015 de Gerald Kein Award for Excellence in Hypnotism. In 2019 werd zij opgenomen in de Council Order of Braid van de National Guild of Hypnotists. Auteur van Hypnosis – The Key to Self-Empowerment en co-auteur van Operatie met Hypnose en Klinische Hypnotherapie.